اقدامات اورژانسی هنگام شکستن یا افتادن دندان (در اثر ضربه) از مهمترین عواملی می باشند که میتوانند سرنوشت دندان آسیبدیده را تغییر دهند. بسیاری از افراد پس از وارد شدن ضربه به دهان به دلیل استرس یا ناآگاهی تصمیمهای نادرستی میگیرند که شانس حفظ دندان را کاهش میدهد. در حالی که اگر در همان دقایق ابتدایی اقدامات صحیح و اصولی انجام شود احتمال ترمیم موفق یا حتی کاشت مجدد دندان به میزان قابلتوجهی افزایش پیدا میکند. آشنایی با نحوه کنترل خونریزی، نگهداری صحیح از دندان شکسته یا افتاده، کاهش آسیب به بافتهای اطراف و زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک میتواند از بروز عوارض جدی در آینده جلوگیری کند.
اولین اقدامات اورژانسی هنگام شکستن یا افتادن دندان در اثر ضربه
ضربه به دندان از آن دسته حوادثی است که هر ثانیه پس از وقوع آن اهمیت دارد. حفظ آرامش، انجام اقدامات صحیح و پرهیز از اشتباهات رایج از آسیب بیشتر به دندان، لثه و استخوان فک جلوگیری میکند. در ادامه این مطلب می توانید با مهمترین اقداماتی که باید به آنها توجه کنید آشنا شوید.
حفظ آرامش و ارزیابی شدت آسیب: اولین و مهمترین اقدام حفظ آرامش است. اضطراب و تصمیمگیری عجولانه ممکن است باعث انجام کارهایی شود که وضعیت دندان را بدتر کند. ابتدا دهان را بهآرامی بررسی کنید تا مشخص شود دندان ترک خورده، شکسته یا بهطور کامل از جای خود خارج شده است. همچنین وجود خونریزی، آسیب به لب، زبان یا لثه و احتمال ضربه به فک را ارزیابی کنید.
پیدا کردن دندان یا قطعه شکسته: اگر دندان بهطور کامل افتاده یا بخشی از آن شکسته است قطعه جداشده را هرچه سریعتر پیدا کنید. هنگام برداشتن دندان فقط قسمت تاج (بخش سفید و قابل مشاهده) را لمس کنید و هرگز ریشه را با دست نگیرید زیرا سلولهای حساس موجود روی ریشه برای موفقیت درمان اهمیت زیادی دارند و تماس مستقیم با آنها میتواند به این سلولها آسیب برساند.
شستوشوی صحیح دندان افتاده: اگر دندان آلوده شده است آن را تنها چند ثانیه با آب تمیز یا سرم شستوشو بهآرامی آبکشی کنید. از مالیدن دندان، استفاده از صابون، مواد ضدعفونیکننده، الکل یا مسواک برای تمیز کردن آن خودداری کنید. این اقدامات میتوانند بافتهای ظریف سطح ریشه را تخریب کرده و احتمال موفقیت کاشت مجدد دندان را کاهش دهند.
نحوه صحیح نگهداری دندان افتاده تا رسیدن به دندانپزشک
پس از خارج شدن کامل دندان از جای خود نحوه نگهداری آن تا زمان رسیدن به دندانپزشک اهمیت بسیار زیادی دارد. سلولهای زندهای که روی سطح ریشه دندان قرار دارند در صورت خشک شدن یا آسیب دیدن شانس کاشت مجدد موفق دندان را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهند. به همین دلیل نگهداری صحیح دندان در محیط مناسب و پرهیز از اشتباهات رایج یکی از مهمترین اقدامات اورژانسی پس از این حادثه محسوب میشود. در ادامه با بهترین روشهای نگهداری دندان افتاده آشنا میشوید.
- دندان را فقط از قسمت تاج بگیرید: هنگام برداشتن دندان از روی زمین یا محل حادثه تنها قسمت تاج (بخش سفید و قابل مشاهده دندان) را لمس کنید و از گرفتن ریشه خودداری کنید. سطح ریشه پوشیده از سلولهای بسیار حساسی است که نقش مهمی در اتصال دوباره دندان به استخوان فک دارند. لمس مکرر، فشار دادن یا خراشیدن این قسمت میتواند باعث از بین رفتن این سلولها و کاهش احتمال موفقیت درمان شود.
- در صورت آلودگی، دندان را بهآرامی آبکشی کنید: اگر دندان روی زمین افتاده و آلوده شده است آن را فقط چند ثانیه زیر جریان ملایم آب تمیز یا با سرم شستوشو آبکشی کنید. هدف از این کار حذف آلودگیهای سطحی است و نباید برای تمیز کردن کامل دندان تلاش کرد. هرگز از صابون، الکل، مواد ضدعفونیکننده، مسواک یا دستمال برای تمیز کردن دندان استفاده نکنید زیرا این کار به بافتهای ظریف سطح ریشه آسیب میرساند.
- دندان را داخل شیر سرد نگهداری کنید: اگر امکان قرار دادن دندان در محل خود وجود ندارد بهترین گزینه نگهداری آن در شیر سرد است. شیر به حفظ رطوبت و زنده ماندن سلولهای سطح ریشه کمک میکند و نسبت به آب معمولی محیط مناسبتری برای دندان فراهم میآورد. ظرف نگهداری نیز باید تمیز باشد و دندان کاملاً داخل شیر قرار گیرد.
- استفاده از سرم نمکی یا محلول مخصوص نگهداری دندان: در صورت دسترسی سرم نمکی استریل یا محلولهای مخصوص نگهداری دندان انتخابی ایدهآل هستند. این محلولها شرایط مناسبی برای حفظ سلامت سلولهای ریشه ایجاد میکنند و تا زمان رسیدن به دندانپزشک احتمال موفقیت کاشت مجدد را افزایش میدهند. این گزینه بیشتر در مراکز درمانی، مدارس، باشگاههای ورزشی یا جعبههای کمکهای اولیه تخصصی یافت میشود.
- نگهداری دندان داخل دهان (در افراد بزرگسال): اگر شیر یا سرم نمکی در دسترس نیست و فرد هوشیار بوده و خطر بلعیدن دندان وجود ندارد میتوان دندان را داخل دهان و بین گونه و لثه قرار داد. بزاق دهان تا حدی از خشک شدن ریشه جلوگیری میکند و نسبت به نگهداری در محیط خشک گزینه مناسبتری است. این روش برای کودکان یا افرادی که احتمال بلعیدن دندان در آنها وجود دارد، توصیه نمیشود.
- از قرار دادن دندان در آب معمولی خودداری کنید: یکی از اشتباهات رایج قرار دادن دندان در لیوان آب است. آب معمولی به دلیل تفاوت در ترکیب و فشار اسمزی میتواند به سلولهای سطح ریشه آسیب برساند و شانس موفقیت درمان را کاهش دهد. بنابراین تنها در شرایط کاملاً اضطراری و در نبود هیچ گزینه دیگری میتوان برای مدت بسیار کوتاه از آب استفاده کرد اما این روش توصیه اصلی نیست.
- اجازه ندهید دندان خشک شود: بزرگترین دشمن دندان افتاده خشک شدن ریشه آن است. حتی چند دقیقه قرار گرفتن دندان در هوای آزاد میتواند باعث مرگ سلولهای سطح ریشه شود. به همین دلیل پس از پیدا کردن دندان باید در سریعترین زمان ممکن آن را در محیطی مرطوب و مناسب قرار دهید و بدون اتلاف وقت به دندانپزشک مراجعه کنید.
- در کوتاهترین زمان به دندانپزشک مراجعه کنید: حتی اگر دندان بهدرستی نگهداری شده باشد زمان همچنان عامل تعیینکننده موفقیت درمان است. بهترین شانس برای کاشت مجدد دندان زمانی وجود دارد که فرد در کمتر از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از حادثه به دندانپزشک برسد. هرچه این زمان طولانیتر شود احتمال زنده ماندن سلولهای ریشه و موفقیت درمان کاهش پیدا میکند بنابراین پس از انجام اقدامات اولیه مراجعه فوری به دندانپزشک باید در اولویت قرار گیرد.
اقدامات اورژانسی در کودکان هنگام شکستن یا افتادن دندان در اثر ضربه
آسیبهای دندانی در کودکان معمولاً هنگام بازی، ورزش، دویدن یا زمین خوردن رخ میدهد و به دلیل حساس بودن دندانها و فک در سنین رشد نیازمند توجه ویژه است. برخلاف بزرگسالان در کودکان ابتدا باید مشخص شود دندان آسیبدیده شیری است یا دائمی زیرا نحوه برخورد با هر یک متفاوت است. انجام اقدامات صحیح در همان دقایق اولیه میتواند از آسیبهای بیشتر جلوگیری کرده و احتمال حفظ سلامت دندانهای دائمی را افزایش دهد. در ادامه مهمترین اقدامات اورژانسی در چنین شرایطی را بررسی میکنیم.
ابتدا نوع دندان را مشخص کنید: اولین اقدام این است که تشخیص دهید دندان آسیبدیده شیری است یا دائمی. معمولاً کودکان زیر ۶ سال فقط دندان شیری دارند و از حدود ۶ سالگی به بعد دندانهای دائمی بهتدریج جایگزین آنها میشوند. این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا نحوه درمان و اقدامات اولیه برای این دو نوع دندان کاملاً متفاوت است.
خونریزی را کنترل کنید: اگر لثه یا بافتهای داخل دهان دچار خونریزی شدهاند یک گاز استریل یا پارچه تمیز را با فشار ملایم روی محل قرار دهید. معمولاً خونریزیهای خفیف طی چند دقیقه کاهش پیدا میکنند. در صورت ادامه خونریزی شدید یا وجود زخمهای عمیق باید هرچه سریعتر به مرکز درمانی مراجعه شود.
در صورت افتادن دندان شیری، آن را دوباره در جای خود قرار ندهید: اگر دندان شیری بهطور کامل از دهان خارج شده است هرگز نباید آن را دوباره داخل لثه قرار داد. این کار ممکن است به جوانه دندان دائمی که در زیر لثه در حال رشد است آسیب وارد کند. در چنین شرایطی کافی است دندان را همراه خود به دندانپزشک ببرید تا وضعیت کودک بهطور کامل بررسی شود.
از کمپرس سرد برای کاهش تورم استفاده کنید: قرار دادن کمپرس سرد روی گونه در سمت آسیبدیده به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه میتواند تورم، درد و خونریزی زیرپوستی را کاهش دهد. کمپرس نباید مستقیماً روی پوست قرار گیرد و بهتر است داخل یک پارچه نازک پیچیده شود تا از آسیب پوستی جلوگیری شود.
جدول اقدامات صحیح و اقدامات اشتباه هنگام افتادن یا شکستن دندان
| اقدامات صحیح | اقدامات اشتباه |
|---|---|
| حفظ آرامش و بررسی نوع آسیب | دستپاچه شدن و تاخیر در اقدام |
| گرفتن دندان فقط از قسمت تاج | لمس یا گرفتن ریشه دندان |
| شستوشوی ملایم دندان با آب یا سرم در صورت آلودگی | شستن دندان با صابون، الکل یا مواد ضدعفونیکننده |
| نگهداری دندان در شیر سرد یا سرم نمکی | قرار دادن دندان در دستمال خشک یا رها کردن در هوای آزاد |
| کنترل خونریزی با گاز استریل | شستوشوی مکرر دهان هنگام خونریزی |
| استفاده از کمپرس سرد برای کاهش تورم | قرار دادن یخ بهصورت مستقیم روی دندان یا لثه |
| جمعآوری قطعات شکسته دندان و همراه بردن آنها | دور انداختن قطعات شکسته دندان |
| مراجعه فوری به دندانپزشک | به تعویق انداختن مراجعه و خوددرمانی |
اگر بر اثر ضربه دندان شما شکسته یا بهطور کامل از جای خود خارج شده است زمان را از دست ندهید زیرا درمان در دقایق اولیه میتواند نقش تعیینکنندهای در حفظ دندان داشته باشد. در دندانپزشکی دکتر بیاتی در شهر قدس مراجعهکنندهای پس از یک سانحه ورزشی با دندان دائمی افتاده به مرکز مراجعه کرد.
به دلیل اینکه دندان را بهدرستی نگهداری کرده و در کوتاهترین زمان به کلینیک رسیده بود پس از بررسیهای تخصصی و انجام اقدامات درمانی لازم دندان با موفقیت درمان و حفظ شد. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان نیز با چنین شرایطی روبهرو شدید مراجعه سریع به دندانپزشک میتواند شانس نجات دندان را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
جمع بندی
در نهایت شکستن یا افتادن دندان در اثر ضربه یک وضعیت اورژانسی است که نحوه برخورد با آن میتواند تأثیر مستقیمی بر موفقیت درمان و حفظ دندان داشته باشد. آشنایی با اقدامات اولیه، نگهداری صحیح دندان افتاده، کنترل خونریزی، تفاوت نحوه برخورد با دندانهای شیری و دائمی، پرهیز از اشتباهات رایج و مراجعه سریع به دندانپزشک مهمترین عواملی هستند که شانس بازگشت دندان به جایگاه طبیعی خود را افزایش میدهند.
به خاطر داشته باشید که حتی اگر آسیب ظاهری جزئی به نظر برسد معاینه تخصصی برای بررسی سلامت ریشه، عصب و استخوان فک ضروری است. اقدام سریع و صحیح در دقایق نخست پس از حادثه بهترین راه برای جلوگیری از عوارض طولانیمدت و حفظ سلامت و زیبایی لبخند شما خواهد بود.
سوالات متداول اقدامات اورژانسی هنگام شکستن یا افتادن دندان
آیا دندان ضربهخورده ممکن است چند روز بعد تغییر رنگ دهد؟
بله. تغییر رنگ دندان پس از ضربه میتواند نشانه آسیب به عصب یا خونرسانی داخلی دندان باشد. در چنین شرایطی باید هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید تا علت تغییر رنگ بررسی و درمان مناسب انجام شود.
اگر دندان لق شده باشد اما نیفتاده باشد، چه باید کرد؟
در این شرایط نباید با زبان یا انگشت دندان را تکان دهید. از جویدن با سمت آسیبدیده خودداری کنید و در اولین فرصت برای بررسی وضعیت ریشه و بافتهای نگهدارنده دندان به دندانپزشک مراجعه کنید.
آیا پس از ضربه ممکن است دندان در آینده نیاز به عصبکشی پیدا کند؟
بله. گاهی آسیب واردشده به عصب دندان بلافاصله علائمی ایجاد نمیکند و ممکن است هفتهها یا حتی ماهها بعد دندان به دلیل آسیب داخلی نیاز به درمان ریشه (عصبکشی) پیدا کند.





